Metsähallitus en de vergunningsdienst LVV vinden het plan van AA Sakatti Mining om de schade aan het beschermde veen Viiankiaapa te compenseren onvoldoende.
De mijn zou 12 beschermde habitats en soorten op het veen in Sodankylä aantasten, vooral door verlaging van het grondwater. De Finse regering beslist of het project mag doorgaan.
Het plan om de schade van de Sakatti-mijn aan Viiankiaapa, een beschermd aapaveen in Sodankylä, te compenseren schiet tekort, zeggen twee overheidsinstanties. Metsähallitus, de beheerder van ongeveer 95 procent van het beschermde gebied, en de vergunnings- en toezichtsdienst (LVV) brachten op 2 oktober 2026 advies uit aan het Finse ministerie van Milieu.
AA Sakatti Mining, een dochteronderneming van het Britse bedrijf Anglo American, wil uit een ertsafzetting onder Viiankiaapa vooral koper en nikkel winnen, en daarnaast kobalt. Volgens LVV zou de mijn 12 van de habitattypen en soorten aantasten waarvoor het gebied beschermd is, vooral door verlaging van het grondwater. Ook stof kan de kwaliteit van de leefgebieden verminderen.
Viiankiaapa maakt deel uit van het Natura 2000-netwerk van de EU, en vrijwel het hele gebied is daarnaast een nationaal veenreservaat. Het is beschermd vanwege 13 habitattypen, 6 planten- en diersoorten en 28 vogelsoorten. Voor de aanleg van de mijn zou een ontheffing van de Natura-bescherming nodig zijn.
Compenseren betekent dat gebieden met dezelfde habitats en soorten aan het Natura 2000-netwerk worden toegevoegd, zodat de verliezen zowel in omvang als in kwaliteit worden goedgemaakt. Volgens Metsähallitus kunnen habitats in uitstekende staat niet worden vervangen door gebieden die ook na herstel in een slechtere staat blijven.
Bij het aapaveen is het verschil het duidelijkst. Het plan rekent 401 hectare aapaveen tot het invloedsgebied van de mijn, allemaal in uitstekende staat. Volgens Metsähallitus moet het hele aapaveencomplex van Sakattioja, ongeveer 1.000 hectare, worden gecompenseerd, omdat niet kan worden uitgesloten dat de uitstekende staat ervan achteruitgaat. In de compensatiegebieden ligt geen aapaveen in uitstekende staat, en de herstelde venen zullen die staat naar verwachting niet binnen 30 jaar bereiken.
Veen in uitstekende staat: in het invloedsgebied van de mijn en in de compensatiegebieden
Het cijfer voor het aapaveen betreft het hele Sakattioja-complex; het plan zelf rekent met 401 hectare. In de compensatiegebieden komt kalkmoeras in uitstekende staat alleen op Käppäläaapa voor.
Metsähallitus noemt het plan ook nog onaf. Bij het herstelwerk zijn er onzekerheden over de gebruiksrechten op de grond en over greppels die niet in het veld zijn gecontroleerd, en volgens Metsähallitus mogen alleen maatregelen waarvan vaststaat dat ze uitvoerbaar zijn, als compensatie meetellen.
LVV kwam tot dezelfde conclusie. Volgens Riikka Juutinen, senior inspecteur bij LVV, volstaan de maatregelen mogelijk voor drie van de 12: bronnen en bronveengebieden, overgangs- en trilvenen, en de Laplandse boterbloem. Voor de overige zijn de maatregelen ontoereikend of valt op basis van het plan niet te beoordelen of ze volstaan.
„LVV vindt de maatregelen die de schade van de Sakatti-mijn aan het Natura 2000-netwerk moeten compenseren een stap in de goede richting, maar onvoldoende, en het plan moet op meerdere punten worden aangevuld”, zegt Mari Rajala, hoofd van de afdeling natuurbescherming van LVV.
Het plan heeft ook sterke punten. Metsähallitus is positief over het feit dat de compensatiegebieden direct naast Viiankiaapa liggen en er één ecologisch geheel mee zouden vormen, en prijst de uitgebreide veldinventarisaties die er zijn uitgevoerd.
Pertti Lamberg, algemeen directeur van AA Sakatti Mining, zei tegen de Finse omroep Yle dat het compensatieplan voldoende grond biedt voor een ontheffing van de Natura-bescherming.
„We gaan de adviezen van LVV en Metsähallitus nu zorgvuldig doornemen. De waardevolle feedback daarin helpt om het compensatieplan aan te vullen naarmate het project vordert”, zei Lamberg.
De Finse regering beslist over de ontheffing en de compensatie, op basis van de voorbereiding door het ministerie van Milieu. De aanvraag werd op 19 mei 2026 ingediend door de regioraad van Lapland en hangt samen met het regionale ruimtelijke plan dat de raad voor de Sakatti-mijn opstelt. Als de ontheffing wordt verleend, moet de schade aan het Natura 2000-netwerk volledig worden gecompenseerd, en moet de regering de maatregelen in haar besluit vastleggen.
Viiankiaapa is een van de meest representatieve aapavenen van Sodankylä, en een gemarkeerd natuurpad loopt er dwars overheen. Het startpunt ligt op 25 kilometer van het centrum van Sodankylä; op de kleine parkeerplaats is ruimte voor 3–4 auto's. Het pad is 6,3 kilometer lang en makkelijk, en loopt grotendeels over vlonders: een rondje van ongeveer 4 kilometer is een korte dagtocht, en een zijpad van ongeveer 1,9 kilometer leidt naar een vogelkijktoren. Aan het meer Viiankijärvi staat een kota, een Laplandse hut om vuur te maken en te eten.